-
Vương quốc Champa cổ xưa của Việt Nam
Tất cả hình ảnh bởi Christian Berg
Nhờ tài năng nghệ thuật của các kiến trúc sư và nghệ nhân Chăm cổ đại, những ngôi đền và tác phẩm chạm khắc bằng đá của họ là một trong những di tích lay động lòng người nhất được tìm thấy ở Đông Nam Á ngày nay. Hãy khám phá nghệ thuật và kiến trúc đầy kinh ngạc của Vương quốc Champa cổ xưa.
Cách thành phố Phan Rang ở Miền Trung Việt Nam sáu km về phía tây là một ngọn đồi thấp với đỉnh đồi là ba tháp đền bằng gạch huyền bí được gọi là Po Klong Garai. Leo qua vùng đất đá lởm chởm đầy xương rồng, bạn sẽ đến các ngôi đền từ thế kỷ 13, một di sản của Vương quốc Champa, một nền văn hóa chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Ấn Độ giáo đã từng phát triển rực rỡ ở vùng Nam Trung Bộ Việt Nam từ thế kỷ thứ 4 đến thế kỷ 13. Nhìn ngắm cảnh quan khô cằn bên dưới và những tháp gạch đỏ nhấp nhô phía trên đầu, bạn không thể không cảm nhận được vẻ kỳ bí của địa danh linh thiêng này.
Gắn liền với vùng duyên hải, người Chăm sở hữu một nền văn hóa đi biển phát triển. Vào thời kỳ đỉnh cao, Vương quốc Champa đã kiểm soát hoạt động buôn bán gia vị và tơ lụa giữa Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia và Ba Tư. Mang tính hội nhập cao, nền văn hóa này chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi các tín ngưỡng Hindu giáo tiếp nhận từ Ấn Độ. Nhiều ngôi đền của họ thờ thần Shiva—thường được thể hiện dưới dạng sinh thực khí linga, trong khi các bức chạm khắc mô tả đủ loại vị thần Hindu. Các giáo lý Hindu giáo được hòa quyện với các tín ngưỡng bản địa, chẳng hạn như niềm tin rằng họ là hậu duệ của nữ thần Po Nagar, người được sinh ra từ mây trời và bọt biển. Còn được biết đến là Mẹ xứ sở, bà đã tạo ra trái đất, cây cối, lúa gạo và dạy người dân cách canh tác, sinh sống.
Trên núi Cù Lao thuộc thành phố biển Nha Trang ở miền Trung là Tháp Bà Po Nagar, một quần thể tháp đền hướng tầm nhìn ra những con phố của thành phố và vịnh biển xanh lấp lánh phía xa. Được bao quanh bởi những hàng hoa phượng đỏ, bốn ngọn tháp còn lại có niên đại từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ 12, nhưng vùng đất này đã được coi là linh thiêng từ lâu đời hơn thế nhiều. Ngôi tháp trung tâm dành riêng để thờ Nữ thần Po Nagar, người được khắc họa bằng một bức tượng ngồi xếp bằng với mười cánh tay. Nằm giữa lòng thành phố nhộn nhịp, những ngọn tháp Chăm này mang lại cái nhìn sâu sắc đầy thú vị về quá khứ của vùng đất và đời sống tâm linh hiện tại của người dân địa phương khi các tín đồ vẫn đến đây để cầu nguyện và dâng hương. Hàng năm, từ ngày 21 đến 23 tháng Ba Âm lịch (từ ngày 17 đến 19 tháng Tư năm 2017), một lễ hội rực rỡ sắc màu được diễn ra tại đây để tôn vinh Nữ thần Po Nagar. Người Chăm đồng bào tề tựu về đây để tắm và thay xiêm y cho tượng Nữ thần, thực hiện các nghi thức cầu nguyện và các điệu múa thiêng.
Khoảng 50 tháp Chăm còn sót lại nằm rải rác khắp miền Trung Việt Nam. Tỉnh Bình Định tự hào sở hữu 14 di tích, bao gồm cả Tháp Po Sah Inư gần Phan Thiết. Các ngọn tháp đáng chú ý khác bao gồm Tháp Nhạn ở tỉnh Phú Yên; Po Dam ở tỉnh Bình Thuận; và Tháp Chàm Yang Prong ở tỉnh Đắk Lắk thuộc vùng Tây Nguyên. Điểm nhấn không thể bàn cãi đối với những ai quan tâm đến kiến trúc Chăm là Di sản Thế giới được UNESCO công nhận - Thánh địa Mỹ Sơn, tọa lạc tại tỉnh Quảng Nam ngày nay.
Vào năm 1889, khi đang giám sát việc xây dựng một đường dây điện tín ở miền Trung Việt Nam, một người Pháp tên là Camille Paris đã tình cờ phát hiện ra những tàn tích đổ nát của Mỹ Sơn - thánh địa tôn giáo một thời của Vương quốc Champa vốn đã bị thế giới lãng quên từ lâu. Nhiều thập kỷ nghiên cứu sau đó đã tiết lộ sự tồn tại của 70 ngôi đền. Đáng buồn thay, di tích này đã bị tàn phá nặng nề bởi bom B52 vào các năm 1969 và 1972. Ngày nay, nhiều công trình kiến trúc đã được phục dựng một cách công phu, giúp du khách có cái nhìn thoáng qua về đời sống tâm linh của người Chăm cổ, những người có kinh đô chính trị Simphaparu (nay là Trà Kiệu) cách Mỹ Sơn 10km.
Có lẽ cách dễ nhất để trải nghiệm vẻ đẹp nghệ thuật kỳ diệu của người Chăm là ghé thăm Bảo tàng Điêu khắc Chăm ở Đà Nẵng. Mở cửa từ năm 1919, bảo tàng này bao gồm khuôn viên xanh mướt, một tòa nhà mang phong cách thuộc địa Pháp quyến rũ và một khu nhà mới trưng bày bộ sưu tập nghệ thuật Chăm lớn nhất thế giới. Được thu thập từ các di tích ở Quảng Nam và các vùng lân cận, bảo tàng trưng bày khoảng 300 tác phẩm điêu khắc bằng đá sa thạch và đất nung vô giá. Dù Vương quốc Champa đã lùi sâu vào lịch sử cổ đại, những bức tượng thần bằng đá, linh vật và các vũ nữ được chạm khắc sinh động của họ vẫn khơi gợi những cảm xúc kinh ngạc và thích thú giống như cách chúng đã làm hàng thế kỷ trước.
