Vào ngày 12 tháng 7 năm 2025, trong kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO tại Paris, Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn - Kiếp Bạc đã chính thức được ghi danh vào Danh mục Di sản Thế giới, đánh dấu di sản thế giới thứ 9 của Việt Nam được UNESCO công nhận và là danh hiệu liên tỉnh thứ hai sau Quần đảo Cát Bà - Vịnh Hạ Long. Đây cũng là di sản văn hóa nối tiếp (dạng chuỗi) đầu tiên của Việt Nam, trải dài qua 12 di tích thành phần thuộc Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng/Đông Triều với vùng lõi rộng 525,75 ha và vùng đệm rộng 4.380 ha.

Các thành phần của Quần thể Di sản

12 di tích thành phần quy tụ sự kết hợp giữa cảnh quan tâm linh, di tích lịch sử và các kiệt tác kiến trúc, minh họa cho toàn bộ quá trình phát triển của Thiền phái Trúc Lâm qua bảy thế kỷ:

Khu di tích Yên Tử (Quảng Ninh): Nơi khởi nguồn của Thiền phái Trúc Lâm, bao gồm tháp Huệ Quang, chùa Hoa Yên, chùa Lân, chùa Ngoạ Vân và các phần của con đường hành hương cổ xưa, nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông từ bỏ ngai vàng và bắt đầu cuộc đời tu hành.

Chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Ninh): Được xây dựng lần đầu vào thời nhà Lý và được trùng tu dưới thời Phật hoàng Trần Nhân Tông. Đây là nơi lưu giữ hơn 3.050 mộc bản kinh Phật, được UNESCO công nhận là Di sản Tư liệu thuộc Chương trình Ký ức Thế giới khu vực Châu Á - Thái Bình Dương vào năm 2012.

Côn Sơn - Kiếp Bạc (Hải Phòng): Nơi gắn liền với cuộc đời của các danh nhân đất nước như Nguyễn Trãi (nhà nho lỗi lạc của Việt Nam, nhà thơ nổi tiếng và là một trong những danh nhân văn hóa xuất sắc nhất của Việt Nam) và Thiền sư Huyền Quang - tổ thứ ba của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, nổi bật với các ngôi chùa cổ kính, các nghi lễ như lễ rước nước mùa xuân và các đền thờ di sản trong khung cảnh núi non tự nhiên.

Các địa điểm này cùng nhau minh họa cho các giai đoạn quan trọng trong việc hình thành, thể chế hóa, vực dậy và lan tỏa các giá trị của Thiền phái Trúc Lâm thông qua cả kiến trúc và các nghi lễ phi vật thể.

Giá trị Nổi bật Toàn cầu & Tiêu chí của UNESCO

UNESCO đã ghi danh quần thể này theo các Tiêu chí (iii) và (vi):

Tiêu chí (iii): Khu di tích thể hiện một truyền thống và bản sắc văn hóa độc đáo được hình thành từ sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà nước, tôn giáo và cộng đồng, lấy trọng tâm là di sản Thiền phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập vào thế kỷ 13.

Tiêu chí (vi): Có liên kết trực tiếp và hữu hình với triết lý Trúc Lâm, một truyền thống của hòa bình, lòng bao dung, sự hòa hợp và đạo đức môi trường, đã ảnh hưởng đến thế giới quan và cách thức trị quốc của người Việt qua nhiều thế kỷ.

Tầm quan trọng Tâm linh & Văn hóa

Quần thể tôn vinh Thiền phái Trúc Lâm, một truyền thống mang đậm bản sắc Việt Nam kết hợp giữa Thiền tông, đạo đức Nho giáo, vũ trụ quan Đạo giáo và tâm linh bản địa. Nó đóng vai trò trung tâm trong việc định hình bản sắc của Đại Việt và liên kết các giáo lý tâm linh với sự kiên cường & đoàn kết dân tộc. Các địa điểm như Yên Tử vẫn là những điểm đến hành hương quan trọng thu hút hàng triệu tín đồ và du khách mỗi năm, phản ánh các truyền thống sống động, các lễ hội nghi lễ, di sản mộc bản, cảnh quan linh thiêng và các thực hành văn hóa phi vật thể dựa vào cộng đồng.

Ghé thăm quần thể di tích mang lại một hành trình tâm linh qua các cảnh quan núi non, những ngôi chùa thanh bình, những bia đá cổ kính, các hiện vật di sản và các lễ hội truyền thống. Những hoạt động nổi bật bao gồm:

Ngắm bình minh hoặc tham gia khóa tu thiền trên núi Yên Tử, leo qua những ngôi chùa ẩn hiện trong sương mù để lên tới đỉnh.

Khám phá mộc bản cổ kính của Chùa Vĩnh Nghiêm và di sản kiến trúc nơi đây.

Tham gia vào các nghi lễ trong lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc, bày tỏ lòng kính trọng đối với các nhân vật lịch sử như Nguyễn Trãi và Thiền sư Huyền Quang.

Những địa điểm này mang lại cái nhìn sâu sắc về sự kết hợp giữa trị quốc, tâm linh, nghệ thuật và đời sống cộng đồng của Việt Nam - một di sản vẫn giữ nguyên giá trị văn hóa cho đến ngày nay.

Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn - Kiếp Bạc là một cảnh quan đặc sắc của di sản tâm linh, triết lý văn hóa và ký ức lịch sử. Là di sản văn hóa liên tỉnh, nối tiếp đầu tiên của Việt Nam, quần thể này gói gọn toàn bộ câu chuyện về Thiền phái Trúc Lâm từ việc từ bỏ ngai vàng của vua Trần Nhân Tông đến triết lý quốc gia và hành hương hiện đại. Sự công nhận của UNESCO một lần nữa khẳng định di sản sâu dày, giá trị văn hóa toàn cầu và tiềm năng phát triển bền vững dựa vào di sản của Việt Nam trong tương lai.

Đối với bất kỳ ai quan tâm đến lịch sử, tâm linh, kiến trúc hay vẻ đẹp tự nhiên, quần thể di sản này mang lại những trải nghiệm sâu sắc bắt nguồn từ đức tin và bản sắc hàng thế kỷ của người Việt.