Ho Chi Minh City
เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2565 ยูเนสโก (UNESCO) ได้ขึ้นทะเบียน "ศิลปะการทำเครื่องปั้นดินเผาของชาวจาม" ไว้ในบัญชีมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ที่จำเป็นต้องได้รับการคุ้มครองอย่างเร่งด่วนอย่างเป็นทางการ ใบรับรองนี้ถือเป็นก้าวสำคัญอย่างยิ่งในการส่งเสริมคุณค่าของเครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊กในจังหวัดนินห์ถ่วน
หมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊กของกลุ่มชาติพันธุ์จามเป็นหนึ่งในหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาที่เก่าแก่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของเมืองฟานรัง - ทับจาม ไปประมาณ 10 กิโลเมตร หมู่บ้านเล็กๆ แห่งนี้เป็นที่ตั้งของครอบครัวมากกว่า 500 ครอบครัว ซึ่ง 85% ประกอบอาชีพเครื่องปั้นดินเผาแบบดั้งเดิม กล่าวกันว่ารูปแบบนี้ได้รับการสืบทอดมาจาก โป กรอง จัน ซึ่งเป็นหนึ่งในบรรพบุรุษของพวกเขามาตั้งแต่สมัยโบราณกาล
ผู้คนในเบ่าจุ๊กใช้มืออันเชี่ยวชาญ วงไม้ไผ่ และเปลือกหอยในการสร้างสรรค์ผลงานอันล้ำค่า เป็นเรื่องน่าแปลกใจที่ในขณะที่หมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาอื่นๆ ทั่วประเทศเวียดนาม เช่น บ๊าตจ่าง (ฮานอย), จูด่าว (หายเซือง), เบียนฮวา - ด่งนาย หรือหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาเฟื้อกติ๊ก - ทัวเทียนเว้, แทงฮา - กว่างนาม... ได้เปลี่ยนมาใช้แป้นหมุนซึ่งเป็นเครื่องมือที่ขาดไม่ได้ แต่ช่างปั้นชาวจามในทางกลับกัน ยังคงพึ่งพามือที่มีทักษะและเครื่องมือธรรมดาๆ ในการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผา ช่างฝีมือชาวจามต้องการเพียงทั่งปั้น ไม่ใช่แป้นหมุน รวมถึงอุปกรณ์และแม่พิมพ์ง่ายๆ อื่นๆ แล้วจึงใช้มือจัดรูปทรงก้อนดินเหนียวให้เป็นผลงานตามที่ต้องการ
ดินเหนียวถูกนำมาจากริมตลิ่งของแม่น้ำกวาโอ ซึ่งมีความยืดหยุ่นและทนทานเมื่อนำไปเผา ทักษะที่จำเป็นในการผสมทรายกับดินเหนียวก็มีความหลากหลาย ปริมาณทรายที่ผสมกับเนื้อดินจะขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์การใช้งานและขนาดของเครื่องปั้นดินเผา ด้วยเหตุผลเหล่านี้ เครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊กจึงค่อนข้างแตกต่างจากเครื่องปั้นดินเผาที่อื่น ตัวอย่างเช่น ไหใส่น้ำที่ทำจากเครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊กมักเป็นที่ชื่นชอบของผู้คนในพื้นที่แห้งแล้งและแดดจัด เพราะอุณหภูมิของน้ำในไหนั้นเย็นกว่าอุณหภูมิภายนอก 1 องศาเซลเซียสเสมอ
ผลิตภัณฑ์เบ่าจุ๊กสะท้อนถึงวิถีชีวิต วัฒนธรรม และความเชื่อของคนท้องถิ่น โดยมีตั้งแต่ของใช้ในบ้านแบบเรียบง่าย เช่น ไห หม้อ กะทะ หรือกาต้มน้ำ ไปจนถึงสิ่งของสำหรับกราบไหว้บูชา รูปปั้น ภาพแกะสลักนูนต่ำ และลวดลายตกแต่ง ลวดลายบนเครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊กส่วนใหญ่มักถ่ายทอดทิวทัศน์ธรรมชาติและแสดงถึงความเชื่อของชาวจาม
ผู้มาเยือนจังหวัดนินห์ถ่วนสามารถใช้เวลาหนึ่งวันในหมู่บ้าน ชื่นชมผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาอันเป็นเอกลักษณ์หลากหลายชนิด และท้าทายตนเองในการทดลองทำเครื่องปั้นดินเผา ด้วยคำแนะนำของช่างฝีมือ คุณสามารถปลดปล่อยจิตวิญญาณแห่งศิลปินและสร้างสรรค์ทุกสิ่งที่ผุดขึ้นมาในความคิด โดยชาวบ้านที่นี่จะช่วยคุณทำชิ้นงานโปรดให้เสร็จสมบูรณ์
สุดท้ายนี้ อย่าออกจากหมู่บ้านไปมือเปล่า เลือกซื้อของที่ระลึกชิ้นเล็กๆ หลากหลายรูปทรงและสีสันกลับไปฝากครอบครัวของคุณ เพื่อเป็นของขวัญและเป็นความทรงจำอันแสนน่ารักที่จะตราตรึงใจ
การเดินทางจากเมืองฟานรัง - ทับจาม ใช้เวลาเพียง 15 นาทีโดยรถยนต์ และ 25 นาทีโดยรถจักรยานยนต์ ดังนั้น ลองขับรถไปยังหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊ก แล้วเพลิดเพลินไปกับศิลปะการทำเครื่องปั้นดินเผาของชาวจามดูสักครั้ง
ในวันที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2566 จังหวัดนินห์ถ่วนจะจัดพิธีรับใบรับรองการขึ้นทะเบียนจากยูเนสโก (UNESCO) สำหรับ "ศิลปะการทำเครื่องปั้นดินเผาของชาวจาม ในบัญชีมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ที่จำเป็นต้องได้รับการคุ้มครองอย่างเร่งด่วน" โดยงานนี้จัดขึ้นภายใต้กรอบของเทศกาลองุ่นและไวน์นินห์ถ่วน ประจำปี 2023