Thịt trâu gác bếp
Tên tiếng Việt: Thịt trâu gác bếp. Thịt trâu sau khi sơ chế sẽ được đặt lên giàn bếp để hun khói. Món này đứng số 1 trong danh sách đặc sản Yên Bái. Đây cũng là món ăn truyền thống của người Thái đen ở Nghĩa Lộ, Yên Bái. Để làm ra những miếng thịt trâu gác bếp ngon nhất, người ta chọn phần thịt nạc của trâu.
Thịt trâu thường có mùi đặc trưng riêng nên quá trình ướp gia vị rất quan trọng để khử mùi. Người dân thường cắt thịt trâu thành từng thớ dài và ướp với ớt, gừng và mắc khén hoặc hạt dổi rừng, một loại tiêu rừng của đồng bào Tây Bắc, trước khi đem treo lên gác bếp.
Vào những ngày mùa đông, không có gì tuyệt vời hơn khi được ngồi bên bếp lửa và thưởng thức món thịt trâu gác bếp xé phay, với độ dai, ngọt thịt mà bạn khó có thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác ngoài Yên Bái.
Xôi ngũ sắc
Món ăn này được làm từ một loại gạo nếp đặc biệt của Yên Bái mang tên nếp Tú Lệ. Gạo nếp Tú Lệ nổi tiếng với hương thơm hoài niệm và vị dẻo ngon. Hạt gạo trắng ngần, dẻo thơm xuất hiện trong mọi bữa ăn hằng ngày của các gia đình Yên Bái. Cắn một miếng, hương thơm của lúa mới thoang thoảng sống mũi, quyện cùng độ dẻo mềm và vị ngọt thanh trên đầu lưỡi, đó chính là hương vị của tinh hoa đất trời.
Bên cạnh những thửa ruộng bậc thang, việc chăn nuôi gia súc cũng là cảnh tượng quen thuộc tại tỉnh này của Việt Nam. Lợn, gà và trâu được thả rông quanh các cánh đồng và bản làng. Thịt của các loài vật này săn chắc và tươi ngon. Phải trải qua nhiều công đoạn mới làm ra được món lạp sườn Yên Bái, từ tẩm ướp gia vị đến gác bếp hun khói, và lửa bếp luôn cần được trông chừng.
Người dân vùng cao thường dùng củi có chứa tinh dầu như quế để đun bếp, nhờ đó lạp sườn sẽ thấm đẫm hương thơm và đậm đà hơn. Lạp sườn Yên Bái phải có lớp vỏ ngoài giòn dai và bên trong mềm thơm mùi khói, vị béo ngậy vừa phải quyện với vị cay nồng của hạt tiêu.
Bạn đọc không nhầm đâu, đây là bánh chưng đen chứ không phải loại màu xanh thông thường. Màu đen của bánh lấy từ nước tro, hay nước từ cây núc nác (một loại cây mọc dẹt, hoang dã trong rừng Yên Bái). Các nguyên liệu khác bao gồm gạo nếp, đậu xanh và thịt lợn. Bánh chưng đen Mường Lò thường có hình trụ tròn hoặc hình tròn, mang độ dẻo của gạo nếp Tú Lệ, vị béo của thịt mỡ và sự đậm đà của đậu xanh cùng các loại gia vị.
Măng sặt thuộc họ nhà tre, thân nhỏ không có gai, mọc trong rừng hoặc trên núi cao. Hàng năm, vào tháng Chạp, khi những cơn mưa xuân rải rắc, từ dưới lớp lá mục, những búp măng bắt đầu nhô lên, hé lộ hai chiếc tai nhỏ xíu màu xanh đậm. Nhờ thổ nhưỡng phù hợp, măng ở Yên Bái có màu trắng, vàng dịu và ngon hơn các vùng khác. Bạn có thể tìm thấy đặc sản này của Yên Bái ở mọi ngóc ngách của các khu chợ vùng cao làm say lòng bao thực khách.
Món ăn phổ biến từ măng là măng cuộn thịt. Món ăn này tuy mộc mạc nhưng đậm đà hương vị. Tất cả những gì bạn cần là rau răm, một quả trứng, thịt ba chỉ và các loại gia vị như muối, bột ngọt và tất nhiên là măng,... Măng cần được luộc trong khoảng ba đến năm tiếng. Những búp măng non sẽ được dùng để cuộn thịt. Phần nhân thịt thường dùng thịt ba chỉ vì có cả nạc lẫn mỡ. Rau răm băm nhỏ, trộn đều với thịt băm và trứng, thêm một chút muối. Nồi luộc sẽ được lót một lớp bì lợn bên dưới để măng thêm phần đậm đà. Món măng cuộn thịt thơm ngon, tinh tế có vị mọng nước và giòn sần sật, thật bõ công chuẩn bị.
Món rêu này được coi là đặc sản của người dân Mường Lò vì mùa rêu ngắn và loại rêu ăn được rất hiếm. Rêu suối được trộn với nhiều hạt tiêu rừng, ớt, tỏi, gừng, sả, lá chanh, sau đó cho thêm chút thịt mỡ. Dùng lá dong để gói rêu cùng các gia vị rồi nướng trên than hồng. Người Mường Lò thường dùng rêu làm món nộm hoặc món ăn kèm với thịt.
Xôi trứng kiến Mù Căng Chải
Bạn có thể tìm thấy xôi ở bất cứ đâu tại Việt Nam, tuy nhiên, mỗi nơi lại có cách nấu riêng biệt. Nếu người Kon Tum có món xôi độc đáo, thì người dân vùng Tây Bắc lại sở hữu món xôi ngũ sắc ấn tượng. Hơn nữa, đồng bào các dân tộc Tày, Dao và Thái ở tỉnh Yên Bái (nay thuộc tỉnh Lào Cai) còn có sự kết hợp khá lạ lẫm giữa xôi và trứng kiến mang lại hương vị vô cùng đặc sắc và ngon miệng. Trứng kiến căng tròn, mềm mại và béo ngậy, mang mùi thơm đặc trưng. Xôi trứng kiến là sự kết hợp tuyệt vời giữa hương thơm phong phú, quyến rũ của nếp nương với vị ngọt và béo ngậy của trứng kiến. Tuy nhiên, một số người có thể thấy món ăn này khá khó thưởng thức.
Cách thưởng thức xôi trứng kiến đúng điệu là dùng tay bốc một nắm xôi nóng, nhai kỹ và cảm nhận tiếng nổ lách tách của trứng kiến trong miệng.
Mật ong nhãn Văn Chấn
Ở Văn Chấn, Yên Bái có một loại mật ong rất nổi tiếng, được gọi là mật ong nhãn hay mật ong hoa nhãn rừng. Cuối tháng Tư, hoa nhãn nở rộ phủ kín cả một vùng. Mật ong hoa nhãn vàng óng, trong vắt và thoảng hương thơm dịu nhẹ của hoa nhãn chính là món quà thực sự từ thiên nhiên của Yên Bái để du khách mua về làm quà.
Chè Shan tuyết Suối Giàng
Nhắc đến Suối Giàng, hình ảnh những đồi chè bạt ngàn sẽ lập tức hiện lên trong tâm trí những tín đồ du lịch. Suối Giàng sở hữu những gốc chè cổ thụ từ 100 đến hơn 400 năm tuổi, cho ra đời một đặc sản nức tiếng của Yên Bái – chè Shan tuyết Suối Giàng. Giống chè này mọc ở độ cao từ 1000m trở lên, vì vậy nó chính là kết tinh của núi rừng Tây Bắc. Búp và lá chè to, có màu xanh đậm, bề mặt lá được phủ một lớp lông tơ mịn. Một chén chè Shan tuyết Suối Giàng mang hương vị đặc trưng với vị đậm đà và nước chè có màu vàng xanh trong trẻo.
Các đặc sản khác của Yên Bái mà du khách có thể thử: mắm trứng kiến Mường Lò; nhộng tằm và côn trùng chiêng giòn; rượu táo mèo – được làm từ những quả táo rừng cùng tên (Docynia indica) thu hoạch về, sau đó ngâm và ủ lên men trong nước trước khi ngâm rượu trắng trong vài tháng.
