ស្ថាបត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យរបស់វៀតណាម

ជនជាតិនៃអាណាចក្រចាម គឺជាអ្នកដើរសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យដែលមានដើមកំណើតពីប្រទេសឥណ្ឌា ដែលបានមកតាំងទីលំនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃភាគកណ្តាល និងភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ៧ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៩។ សាកសពប្រាសាទថ្មចាមនៅតែអាចស្វែងរកឃើញនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ដោយសារតែជំនាញរៀបថ្ម និងភាពជាប់បាត់បង់ដ៏អស្ចារ្យរបស់ពួកគេ។ អ្នកអាចស្វែងរកស្ថាបត្យកម្មចាមបាននៅ មណ្ឌលរមណីយដ្ឋាន Mỹ Sơn ជិតទីក្រុងដាណាំង -- ដែលជាក្រុងបុរាណដ៏ធំមួយក្នុងចំណោមក្រុងបុរាណធំៗបំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ប្រាសាទចាម Po Nagar នៅ Nha Trang គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ប្រពៃមួយទៀតនៃសម័យកាលដ៏គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍នេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម។  

ស្ថាបត្យកម្មចាមមានភាពរឹងមាំ និងស្រស់ស្អាត ដោយមានចម្លាក់លម្អិតយ៉ាងល្អិតល្អន់ដែលបានបំផុសគំនិតពីព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ទោះបីជាពួកគេត្រូវបានរញែក និងផ្លាស់ទីទៅភាគខាងត្បូងក្នុងតំបន់វាលទំនាបទន្លេមេគង្គកាលពីច្រើនសតវត្សរ៍មុនក៏ដោយ ក៏សមាជិកជនជាតិភាគតិចចាមនៃប្រទេសវៀតណាមនៅតែប្រមូលផ្តុំគ្នានៅតាមប្រាសាទនានាដើម្បីប្រារព្ធពិធីបុណ្យប្រពៃណីចាមជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ 

បណ្ដាំ៖ អ្នកអាចស្វែងយល់បន្ថែមអំពីសិល្បៈប្រកបដោយសិប្បកម្ម និងវប្បធម៌ចាមនៅសារមន្ទីរចម្លាក់ចាមដាណាំង (Da Nang Museum of Cham Sculpture) ដ៏អស្ចារ្យ។ 

នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១០ ប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានបែងចែកជា ១២ អាណាចក្រដែលប្រជែងគ្នា និងគ្រប់គ្រងដោយមេទ័ពដ៏កាចសាហាវ។ មានមេទ័ពម្នាក់បានវាយប្រហារបង្រ្កាបអ្នកផ្សេងទៀត ហើយបានបង្កើតអាណាចក្រអធិរាជបង្រួបបង្រួមដំបូងបង្អស់នៃវៀតណាម គឺ Đại Cồ Việt។ រាជធានីរបស់ព្រះអង្គគឺ Hoa Lư ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងខេត្ត Ninh Binh នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ តំបន់ដាច់ស្រយាលនេះត្រូវបានជ្រើសរើសតាមយុទ្ធសាស្ត្រដោយសារតែភ្នំថ្មឆ្មារ និងទន្លេកោងកាច ដែលបង្កើតជារបាំងធម្មជាតិការពារពីការឈ្លានពានរបស់ចិន។ ក្នុងរយៈពេល ៤២ ឆ្នាំ ប្រជាជននៃក្រុង Hoa Lư បានឆ្លងកាត់រជ្ជកាលចំនួនបីផ្សេងគ្នា និងព្រះមហាក្សត្រចំនួនប្រាំមួយអង្គ ដែលបណ្តាលឲ្យមានការលាយឡំគ្នានៃប្រាសាទ វត្តអារាម និងបន្ទាយការពារនៅក្នុងខេត្ត Ninh Binh។ 

ក្រោយមក រាជធានីរបស់វៀតណាមត្រូវបានផ្លាស់ទៅកាន់ទីក្រុងហាណូយ ប៉ុន្តែបន្ទាយ Hoa Lư -- ដែលជារាជធានីចាស់ -- នៅតែជាចំណុចឈប់សម្រាកដែលត្រូវតែទៅទស្សនា ដោយសារតែសិល្បៈសិប្បកម្មដ៏អស្ចារ្យ និងបរិយាកាសស្ងប់ស្ងាត់របស់វា។ សម្រាប់ការក្រឡេកមើលរចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្មសម័យក្រោយៗទៀត សូមទៅទស្សនា Hang Múa សម្រាប់ឧទាហរណ៍គំរូនានានៃលម្អិតរចនាប័ទ្មរាជវង្ស Trần និងវត្ត Bích Động ដែលមានទេសភាពស្រស់ស្អាតដូចគ្នា។ នៅទីនេះ អ្នកនឹងឃើញកាំជណ្ដើរថ្មដ៏អស្ចារ្យដែលត្រូវបានចម្លាក់ចូលទៅក្នុងភ្នំថ្មកំបោរ និងវត្តអារាមនានាដែលបង្កប់ខ្លួននៅខាងក្នុងផ្ទាំងថ្មបុរាណ។ 

វណ្ណៈក្សត្រ និងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបានឈានជើងមកដល់ទីក្រុងហាណូយ ក្នុងអំឡុងសម័យកាលនៃរាជវង្ស Trần។ សព្វថ្ងៃនេះ សំណង់ ប្រាសាទ និងវត្តអារាមសម័យរាជវង្ស Trần ជាច្រើននៅតែមានវត្តមាននៅក្នុងរាជធានី ដោយបន្ថែមនូវភាពសម្បូរបែបនៃស្ថាបត្យកម្មរបស់ខ្លួន។ រាជវង្ស Trần ជារឿយៗត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសម័យកាលមាសសម្រាប់សិល្បៈ វប្បធម៌ និងវិទ្យាសាស្ត្រនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ ស្ថាបត្យកររាជវង្ស Trần បានលើកស្ទួយគំនិតទាំងនេះ ហើយស្នាដៃរបស់ពួកគេក៏បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពស៊ីវិល័យ និងការអភិវឌ្ឍនៃសម័យកាលនេះផងដែរ។ 

រាជវាំងអធិរាជ Thang Long នៅទីក្រុងហាណូយ ជាកន្លែងដែលព្រះមហាក្សត្រនៃរាជវង្ស Trần បានគ្រប់គ្រង គឺជាចំណុចឈប់សម្រាកដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកស្រឡាញ់ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ សូមក្រឡេកមើលបង្គោលទង់ជាតិដ៏ធំ និងបន្ទាយបុរាណដែលពួកគេបានសាងសង់ពង្រីកបន្ថែមលើសំណង់ដើមនៃរាជវង្ស Lý។ ទៅខាងត្បូងបន្តិច អ្នកនឹងប្រទះឃើញវិហារកុងស៊ឺ (Temple of Literature)។ ទោះបីជាមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាខុងជឺនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១០៧០ ក៏ដោយ វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញ និងកែលម្អបន្ថែមក្នុងអំឡុងរាជវង្ស Trần។ វិហារនេះបានឆ្លងកាត់ការបន្ថែម និងការផ្លាស់ប្តូរជាច្រើនតាមច្រើនឆ្នាំមកនេះ ប៉ុន្តែសិល្បៈឈើដ៏ច្នៃប្រឌិត វិហារដ៏ទាក់ទាញ និងលានដ្ឋានជាច្រើនបានធ្វើឲ្យវាក្លាយជាកន្លែងទាក់ទាញបំផុតមួយដែលគេចូលចិត្តជាងគេនៅទីក្រុងហាណូយ។ 

រាជវង្ស Nguyễn បានបង្រួបបង្រួមអាណាចក្រអធិបតេយ្យភាពនៃប្រទេសវៀតណាមចាប់ពីឆ្នាំ ១៨០២ ដល់ឆ្នាំ ១៩៤៥។ ព្រះមហាក្សត្ររាជវង្ស Nguyễn បានសាងសង់ទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ស្កឹមស្កៃជាច្រើនក្នុងអំឡុងពេលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេ។ ស្ថាបត្យកម្មរាជវាំងបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអំឡុងសម័យ Nguyễn ដោយបានទទួលយកនូវគំនិតរចនាម៉ូដបារាំងនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ជាបណ្តើរៗ។ ព្រះមហាក្សត្ររាជវង្ស Nguyễn បានសាងសង់ព្រះសុសានដ៏ស្រស់ស្អាតនៅតាមជនបទនៃក្រុង Hue។ ប្រសិនបើមើលជារួម ព្រះសុសានទាំងនេះផ្តល់នូវការយល់ដឹងយ៉ាងស៊ីជម្រៅអំពីស្តង់ដារស្ថាបត្យកម្មដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូរ និងឥទ្ធិពលបារាំងមកលើជីវភាពរស់នៅ និងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម។ 

ដើម្បីមើលឃើញនូវអំណាចនៃរាជវង្ស Nguyễn សូមរៀបចំផែនការទស្សនាទ្វារមេរូ (Meridian Gate) នៅរាជវាំង Hue Imperial Citadel។ បន្ទាយដ៏អស្ចារ្យដែលជាកន្លែងដែលព្រះមហាក្សត្ររាជវង្ស Nguyễn បានគង់នៅ និងគ្រប់គ្រង ច្រកចូលនេះភាគច្រើនធ្វើអំពីថ្ម និងធ្នឹមឈើដ៏ធំ។ ចម្លាក់ដ៏ល្អិតល្អន់ និងការបញ្ចូលគ្នានៃប្រភពទឹក និងកសិន្ធុ គឺមានភាពច្នៃប្រឌិតខ្ពស់សម្រាប់សម័យកាលនោះ។ បន្ទាយបុរាណនេះមានជ្រុងលាក់ខ្លួនជាច្រើន និងសំណង់ប្លែកៗដែលបង្កប់នៅខាងក្រោយជញ្ជាំងថ្មដ៏ក្រាស់របស់វា។ 

មួយសតវត្សរ៍ពេញនៃអាណានិគមបារាំងបានបន្សល់ទុកនូវស្នាមដៃនៅក្នុងវប្បធម៌កាហ្វេ ការបំផុសគំនិតផ្នែកម្ហូបអាហារ និងស្ថាបត្យកម្មរបស់វៀតណាម។ ជនជាតិបារាំងបាននាំមកនូវយុគសម័យនៃទំនើបកម្ម និងវិស្វកម្មលោកខាងលិច។ ឧទាហរណ៍មួយនៃចំណុចនេះគឺស្ពាន Long Biên ដែលជាទីគួរសម្គាល់នៃក្រុងហាណូយ ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងពីឆ្នាំ ១៨៩៩ ដល់ ១៩០២ និងត្រូវបានជួសជុលជាច្រើនលើកច្រើនសារ។ តំបន់ French Quarter នៃក្រុងហាណូយ គឺជាកន្លែងសម្រាប់ទស្សនាឧទាហរណ៍សំខាន់ៗនៃស្ថាបត្យកម្ម និងការរៀបចំទីក្រុងបែបអាណានិគមបារាំង។ រករីករាយជាមួយរាត្រីមួយនៅរោងមហោស្រព Opera House ដ៏ប្រណីត ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១១៩១១ ឬស្នាក់នៅមួយយប់នៅសណ្ឋាគារ Hotel Metropole នៃក្រុងហាណូយ ដែលត្រូវបានផ្តួចផ្តើមគំនិតដោយសហគ្រិនបារាំងពីររូបក្នុងឆ្នាំ ១៩០១។

បណ្ណែនាំ៖ កន្លែងដ៏ល្អមួយដើម្បីទទួលបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ពីភាពប្រណីតនៃស្ថាបត្យកម្មសម័យឥណ្ឌូចិន គឺនៅសណ្ឋាគារ Majestic Saigon Hotel ដែលមានអាយុកាលមួយសតវត្សរ៍។ បន្ទប់រង់ចាំ (lobby) នៅតែមានភាពភ្លឺរលោងដូចដើម ដោយស្វាគមន៍អ្នកធ្វើដំណើរជាមួយនឹងការក្រាលការ៉ូម៉ាបយ៉ាងប្រណីត និងពិដានរាងកោង។ បន្ទប់បេតិកភណ្ឌរបស់សណ្ឋាគារមើលឃើញទិដ្ឋភាពនៃផ្លូវកោងនៃទន្លេសៃហ្គនពីយ៉រដែកច្នៃ។ សម្រាកលំហែកាយជាមួយភេសជ្ជៈដ៏ឆ្ងាញ់នៅទីធ្លាលើដំបូលសណ្ឋាគារ ឬសម្រាកលំហែពីរបីម៉ោងនៅស្ប៉ា និងអាងហែលទឹកក្រៅផ្ទះ។

ខណៈពេលដែលរចនាប័ទ្មអឺរ៉ុបដែលបារាំងបាននាំចូលមានប្រជាប្រិយភាពនៅវៀតណាម វាបានបន្តិចម្តងៗលាយបញ្ចូលគ្នាជាមួយនឹងការយល់ឃើញក្នុងស្រុក។ ការបូកបញ្ចូលគ្នានៃរចនាប័ទ្មវៀតណាម និងបារាំងនេះ គឺជាស្ថាបត្យកម្មកាត់ដ៏ពិសេស និងគួរឱ្យទាក់ទាញ។ វិហារ Phát Diệm ក្នុងខេត្ត Ninh Binh, សារមន្ទីរវិចិត្រសិល្បៈ និងវិហារ Notre Dame ក្នុងទីក្រុងហូជីមិញ ព្រមទាំងអគារសាធារណៈរាប់មិនអស់នៅហាណូយ និងភូមិគ្រឹះនៅ Da Lat និង Hue គឺជាតំណាងនៃការបូកបញ្ចូលគ្នាយ៉ាងអស្ចារ្យនៃពិភពលោកទាំងពីរ។

Brutalism ជាសំណង់រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្មមួយដែលបានលេចធ្លោឡើងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ២០ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២។ ដោយបង្កើតឡើងពីបេតុង រចនាប័ទ្មរាងគូប និងការផ្តោតលើសមមាត្រ ស្ថាបត្យកម្ម Brutalist បានក្លាយជាការពេញនិយមយ៉ាងទូលំទូលាយនៅវៀតណាម។ ប្រាសាទសពហូជីមិញ (Ho Chi Minh Mausoleum) នៅក្នុងខណ្ឌ Ba Dinh នៃក្រុងហាណូយ គឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតមួយរបស់វៀតណាម។ វិមានដ៏ធំសម្បើមនេះ គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏អស្ចារ្យនៃរចនាប័ទ្ម Brutalist ព្រមទាំងជាកន្លែងសម្រាកចុងក្រោយនៃវីរបុរសជាទីស្រឡាញ់របស់វៀតណាម។ 

នៅភាគខាងត្បូង អ្នកនឹងឃើញរចនាប័ទ្ម Brutalist បន្ថែមទៀតនៅវិមានបង្រួបបង្រួមជាតិ (Reunification Palace)។ ប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងធ្លាប់បានរស់នៅទីនេះក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមអាមេរិក។ ការដណ្តើមបានវិមានបង្រួបបង្រួមជាតិបានកំណត់ការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមនៅឆ្នាំ ១៩៧៥។ ភាពស្រស់ស្អាតប្រកបដោយសមមាត្រ និងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងរបស់អគារ ជាមួយនឹងនិមិត្តរូបសាសនាខុងជឺ បានធ្វើឱ្យអគារនេះលេចធ្លោនៅតំបន់កណ្តាលទីក្រុងហូជីមិញ។ 

សេដ្ឋកិច្ចកំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សរបស់វៀតណាម មានន័យថា យុគសម័យថ្មីនៃការកំណើនទីក្រុងបានមកដល់ហើយ។ អគារខ្ពស់កប់ពពកយ៉ាងធំសម្បើមត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុងទីក្រុងសំខាន់ៗ ដោយផ្តល់ជូននូវទិដ្ឋភាពដ៏អស្ចារ្យនៃជើងមេឃទីក្រុងដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូរ។ ដោយមានកម្ពស់ ៤៦១ ម៉ែត្រ Landmark 81 គឺជាអគារខ្ពស់ជាងគេបង្អស់នៅវៀតណាម ហើយអាចមើលឃើញពីគ្រប់ទិសទីក្នុងទីក្រុង។ ការសាងសង់អគារដ៏ធំស្កឹមស្កៃនេះបានចាប់ផ្តើមក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ និងបានបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨។ អគារ Bitexco Financial Building គឺជាធាតុនិមិត្តរូបមួយផ្សេងទៀតនៃជើងមេឃទីក្រុងហូជីមិញ។ នៅក្នុងទីក្រុង Da Nang ដែលកំពុងអភិវឌ្ឍយ៉ាងជឿនលឿន ស្ពាននាគ (Dragon Bridge) និងស្ពានដៃមាស (Golden Hands Bridge) សុទ្ធសឹងជាកន្លែងថតរូបដ៏ពេញនិយម និងជាប្រជាប្រិយភាពនៃចលនាឆ្ពោះទៅមុខឥតឈប់ឈររបស់វៀតណាម។