Những ai lần đầu đến Huế sẽ cảm thấy hào hứng và đâu đó tìm thấy sự tĩnh lặng ở thành phố này, đi qua tất cả những địa danh dễ dàng gọi tên: Kinh thành Huế gợi nhắc về triều đại nhà Nguyễn; Lăng mộ các vị hoàng đế cổ; Điện Huyền Trân Công Chúa; Sông Hương; Chùa Thiên Mụ; Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế;... Tuy nhiên, tất cả vẻ đẹp vương giả này dường như làm mờ đi một loại hình nghệ thuật hoành tráng, mang tên Nhã nhạc – âm nhạc cung đình Việt Nam, niềm tự hào là kiệt tác của riêng Huế và của cả Việt Nam nói chung.
“Nhã nhạc” (âm nhạc cung đình Việt Nam), được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới, là một loại hình nghệ thuật đặc biệt của Cố đô Huế, thành phố Huế miền Trung.
UNESCO định nghĩa Nhã nhạc là “âm nhạc tao nhã”, bao gồm nhiều phong cách âm nhạc và múa được biểu diễn tại triều đình phong kiến Việt Nam từ thế kỷ XV đến giữa thế kỷ XX. Loại âm nhạc tao nhã này thường góp mặt trong lễ khai mạc và bế mạc các nghi lễ liên quan đến ngày kỷ niệm, ngày lễ tôn giáo, lễ đăng quang, tang lễ và các buổi yến tiệc chính thức. Hiện nay, loại hình âm nhạc này được biểu diễn ở nhiều quốc gia trên thế giới như một sự tri ân đối với văn hóa Việt Nam.
Nhã nhạc được coi là âm nhạc bác học duy nhất của quốc gia trong số nhiều thể loại âm nhạc Việt Nam. Dưới thời phong kiến, âm nhạc cung đình được tấu lên như biểu tượng cho sự trường thọ của nhà vua và sự thịnh vượng của triều đại. Do đó, “Nhã nhạc” rất được các triều đại quân chủ Việt Nam coi trọng. Dưới triều Nguyễn, Nhã nhạc được biểu diễn trong các nghi lễ quan trọng của Hoàng gia.
Là kho báu vô giá của Việt Nam, Nhã nhạc có dàn nhạc cung đình riêng với sự góp mặt của các nhạc cụ giá trị bậc nhất Việt Nam như nhạc cụ hơi, nhạc cụ dây, nhạc cụ gõ... kết hợp với các tiết tấu phong phú và những bài hát có nội dung sâu sắc. Các buổi biểu diễn Nhã nhạc còn có sự tham gia của đông đảo ca sĩ, vũ công và nhạc công mặc trang phục lộng lẫy.
Âm nhạc cung đình thể hiện qua ba hình thức: Đại nhạc, Tiểu nhạc (bao gồm các dàn nhạc và các khúc nhạc chủ yếu được lưu giữ trong các lễ hội dân gian), và múa cung đình.
Mỗi buổi biểu diễn là một câu chuyện độc đáo và sáng tạo phản ánh cuộc sống, niềm hy vọng và ước mơ của con người thời bấy giờ. Bất kỳ màn biểu diễn nào cũng đòi hỏi người nghệ sĩ phải giữ mức độ tập trung cao độ và tuân thủ tỉ mỉ từng bước của nghi thức.
Múa quạt thường được biểu diễn cho Hoàng hậu, Phi tần và Công chúa nhà Nguyễn trong các buổi yến tiệc, lễ cưới. Điệu múa ca ngợi tình yêu cuộc sống, cầu chúc sự hòa hợp và hạnh phúc gia đình.
Các tiết mục biểu diễn khác như "Hữu biên vô hình" – săn đuổi ma quỷ, vở kịch nói về thời điểm thế giới ngập tràn quỷ dữ, tàn phá và hãm hại con người, bất chấp đạo đức; "Múa đèn" – hay "Lục cúng hoa đăng" là điệu múa dùng trong nghi lễ Phật giáo, bao gồm sáu lần cúng dường, thể hiện qua sáu điệu múa, mỗi lần dâng một phẩm vật tế lễ như: hương, hoa, đèn, trà, quả, thực. Về sau được dùng làm tiết mục biểu diễn chúc mừng sinh nhật Hoàng đế và các bậc vương tôn quý tộc.
Chúng tôi cảm thấy vinh dự khi được thưởng thức Nhã nhạc tại Duyệt Thị Thường, nằm bên trong Kinh thành Huế. Đây là nhà hát đầu tiên mở cửa để biểu diễn âm nhạc Cung đình được xây dựng dưới triều Nguyễn, cách đây gần 200 năm. Đây cũng là một trong những không gian biểu diễn lâu đời nhất ở Việt Nam và là nơi trình diễn nhiều thể loại nghệ thuật như tuồng, múa và âm nhạc cung đình phục vụ nội cung của nhà vua. Chúng tôi thực sự ấn tượng với không gian uy nghi, trang nghiêm và bầu không khí linh thiêng.
Du khách đến Huế cũng có thể thưởng thức loại hình âm nhạc bác học này trên các chuyến thuyền du ngoạn sông Hương. Thật xứng đáng để trải nghiệm như một cách tìm hiểu và khám phá sự giàu có về di sản của Việt Nam.
