Bình Thuận là một tỉnh ven biển gần Thành phố Hồ Chí Minh, một vùng đất đa dạng về văn hóa nổi tiếng với những bãi biển, nông nghiệp và kiến trúc dân tộc độc đáo. Mũi Né là thành phố nổi tiếng nhất của tỉnh, một điểm đến nghỉ dưỡng nổi tiếng với cuộc sống ban đêm sôi động bên bờ biển. 

---

Mũi Né có thể chiếm hết hào quang, nhưng Bình Thuận còn nhiều điều thú vị hơn là một bãi biển tiệc tùng. Trên thực tế, Bình Thuận có nền kinh tế đánh bắt cá, sản xuất ra một số loại nước mắm ngon nhất Việt Nam. Phan Thiết, thành phố tỉnh lỵ, sản xuất hàng triệu lít mỗi năm. Ít nhất 100 loài cá khác nhau được đánh bắt tại đây, chế biến thành vô số món ăn phong phú đến chóng mặt. Những cánh đồng muối lấp ánh dưới ánh nắng mặt trời. Hàng héc-ta thanh long nở hoa trong khí hậu khô hạn, những tép thịt mọng nước sẵn sàng bung ra từ lớp vỏ hồng căng mọng. 

 

Vượt ra ngoài những kỳ quan thiên nhiên – hoặc có lẽ nhờ chúng – Bình Thuận còn là một tỉnh có sự đa dạng văn hóa và lịch sử lâu đời. Tại đây, những cổ vật như khuyên tai và những hạt cườm tinh xảo làm từ nhiều chất liệu đặc biệt bao gồm thủy tinh, mã não, zircon, garnet và vàng đã được tìm thấy trong tỉnh, có niên đại cách đây khoảng 3.000 năm.

Lịch sử Văn hóa Bình Thuận 

Bình Thuận từng là một phần trung tâm của người Chăm, một nền văn hóa của những nhà thám hiểm và thương nhân, nhà ngôn ngữ học và nghệ nhân. Người Chăm đã có tác động to lớn đến văn hóa và lịch sử của miền Trung Việt Nam. Trong quá khứ, người Chăm đã thiết lập và duy trì một mạng lưới thương mại rộng lớn trên khắp khu vực Đông Nam Á, và đóng vai trò lớn trong sự kết nối văn hóa hiện có trên khắp khu vực. 

Người Kinh đã vượt qua dân số người Chăm để trở thành dân tộc đa số ở đây, tuy nhiên văn hóa Chăm vẫn duy trì sức ảnh hưởng mạnh mẽ. Có nhiều cộng đồng dân tộc khác trong tỉnh, bao gồm người Cơ Ho và người Ra Glai, phần lớn họ sống ở vùng núi giáp ranh với tỉnh Lâm Đồng lân cận. 

Văn hóa Chăm ở Bình Thuận 

Di sản của các nền văn hóa cổ xưa của Bình Thuận vẫn tồn tại trong các di tích kiến trúc rải rác khắp tỉnh. Các ngôi chùa Phật giáo như Linh Sơn Trường Thọ và Long Đoàn nằm trên đỉnh núi Tà Cú ở phía nam Phan Thiết. Chùa Long Đoàn có tượng Phật nằm lớn nhất Việt Nam. Những minh chứng cho Phật giáo này rất đáng chú ý vì hầu hết kiến trúc cổ của Bình Thuận đều dành cho Ấn Độ giáo. Tháp Poshanu là công trình nổi tiếng nhất trong số này. 

Cụm tháp Poshanu được xây dựng cách đây hơn 1.000 năm để tôn vinh thần Shiva, một vị thần Ấn Độ giáo. Đây được coi là một trong những cụm đền tháp cổ nhất trên toàn Việt Nam. Cụm di tích là sự kết hợp của ba tòa tháp trên khu đất rộng chín héc-ta gần Phan Thiết. Vài trăm năm sau khi ba tòa tháp chính được xây dựng, người Chăm đã mở rộng cụm tháp bằng cách xây dựng thêm các tòa tháp để tôn vinh Công chúa Po Sah Inư, người mà cụm tháp "Poshanu" hiện nay được đặt tên theo. 

Các tòa tháp được xây dựng theo phong cách Hòa Lai, một nét đặc trưng của kiến trúc Chăm, với những viên gạch đỏ xếp chồng lên nhau mà không nhìn thấy mạch vữa. Tòa tháp cao nhất cao 15 mét, lối vào hướng đông dành cho các vị thần. Cả ba tầng của tháp đều được trang trí bằng các hình khắc và biểu tượng Ấn Độ giáo, bao gồm cả bàn thờ thần Shiva. 

Không chỉ là lịch sử bị lãng quên, những tòa tháp này vẫn được coi là di tích quốc gia quan trọng, biểu tượng cho di sản sống của người Chăm và văn hóa Ấn Độ giáo trong khu vực. Tháp Poshanu vẫn được sử dụng tích cực cho các hoạt động văn hóa và lễ hội lớn như lễ hội Katê, Rija và Poh Mbang. Người Chăm đến đây để múa, đánh trống và cầu mưa, cầu may mắn cũng như mùa màng bội thu. Ngư dân cầu nguyện cho những chuyến đi an toàn và những mẻ cá đầy khoang – giống như tổ tiên của họ đã làm, tại chính ngôi đền này, qua nhiều thế hệ. 

Văn hóa Đương đại Bình Thuận

Hơn 7% dân số của tỉnh là người dân tộc thiểu số ngoài người Kinh. Nhiều cộng đồng trong số này sống ở các vùng ngoại ô nông thôn của tỉnh, kiếm sống bằng các ngành nông nghiệp, trồng cây ăn quả và cao su, cà phê và hạt cây. Các loại ngũ cốc, đặc biệt là lúa gạo, là cây trồng chủ yếu trên khắp vùng. 

Các mặt hàng thủ công mỹ nghệ của người Chăm đã tồn tại qua lịch sử. Được truyền qua nhiều thế hệ trong nhiều thế kỷ, nghề làm gốm Chăm vẫn được thực hành ở một số xã của Bình Thuận. Phong cách gốm Chăm khác biệt so với các nền văn hóa Đông Nam Á khác. Các bình gốm đơn giản và có hình dáng đẹp, mỗi sản phẩm đều được làm thủ công và bằng các công cụ thô sơ như bàn kê và khuôn chứ không dùng bàn xoay. Nung gốm là một hoạt động cộng đồng, và các sản phẩm gốm được tạo màu và nhuộm bằng các loại màu hữu cơ. 

Những sản phẩm thủ công mỹ nghệ này có thể được tìm thấy tại các xưởng sản xuất và chợ trên khắp tỉnh. Chúng là một nét văn hóa đặc trưng của vùng đến mức UNESCO đã ghi danh nghệ thuật làm gốm của người Chăm là di sản phi vật thể.

Để tận mắt chứng kiến nghề gốm Chăm, hãy đến Xóm Gò (hay Play Gok), tọa lạc tại xã Trí Đức, làng Phan Hiệp, đây là nơi hoàn hảo để du khách khám phá tinh hoa của gốm Chăm.

Lễ hội Văn hóa và Di sản ở Bình Thuận 

Tỉnh Bình Thuận tổ chức các lễ hội dân gian độc đáo hàng năm, tôn vinh các hệ thống tín ngưỡng đa dạng của các cộng đồng dân tộc khác nhau. Các lễ hội lớn nhất thường diễn ra tại các đền hoặc chùa như cụm tháp Poshanu. Một số lễ hội có nguồn gốc từ Phật giáo hoặc Ấn Độ giáo; số khác gắn liền với tín ngưỡng thờ cá ông (cá voi). 

 

Lễ hội Katê 

Lễ hội Katê là lễ hội dân gian lớn nhất và quan trọng nhất trong vùng. Lễ hội diễn ra vào tháng thứ bảy theo lịch Chăm (khoảng tháng 9 hoặc tháng 10 Âm lịch) và kéo dài trong 3 ngày, nhằm tạ ơn các vị thần linh và tổ tiên cổ xưa cho một năm may mắn, đồng thời cầu mong sự phát triển và bình an cho tương lai. Người dân khoác lên mình những trang phục truyền thống và biểu diễn các điệu múa dân gian, chơi nhạc cụ truyền thống, cũng như tổ chức các nghi lễ và nghi thức. 

Lễ hội Katê đã trở thành một trong những lễ hội lớn nhất tại Việt Nam, thu hút hàng ngàn du khách ghé thăm mỗi năm để tham gia các chương trình nghệ thuật, triển lãm ẩm thực và các cuộc thi viết chữ truyền thống. 

_{Nguồn: Internet}

 

Lễ hội Dinh Thầy Thím

Lễ hội Dinh Thầy Thím diễn ra tại xã Tân Tiến, thị xã La Gi. Đây đã là một phong tục truyền thống hơn một thế kỷ qua. Dinh Thầy Thím được đặt tên theo một đạo sĩ ẩn dật gọi là Thầy và vợ của ông - Thím, một cặp vợ chồng tốt bụng đã dùng phép thuật để giúp đỡ người nghèo và chữa bệnh cho cộng đồng địa phương. Sau khi họ qua đời, một ngôi đền đã được xây dựng để thờ phụng và tưởng nhớ họ. 

Kể từ đó, người dân La Gi tổ chức một lễ hội lớn hàng năm vào ngày rằm tháng 9 Âm lịch – ngày giỗ của hai vợ chồng. Người dân địa phương cầu nguyện, các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch gắn liền với đặc trưng của vùng biển như khiêng thúng ra khơi, gánh cá, kéo co, cờ người, v.v. được diễn ra để chào mừng sự kiện này.

_{Nguồn: Internet}

Lễ hội Cầu ngư

Văn hóa của ngư dân Bình Thuận là một nét tín ngưỡng rất nghiêm cẩn. Cá ông (cá voi) được tôn kính như những vị thần và được cho là mang lại sự may mắn và bình yên cho vùng biển này. Khi một trong những sinh vật to lớn và thiêng liêng này qua đời, xác của nó sẽ được liệm bằng vải đỏ để tỏ lòng tôn kính trước khi được an táng ngoài biển cùng với việc dâng hương và lễ vật. 

Lễ hội Cầu ngư là để thờ cúng cá ông. Lễ hội diễn ra tại đình Vạn Thủy Tú, một trong những làng chài cổ nhất ở miền Trung Việt Nam. Ngôi đình trong làng là bảo tàng bộ xương cá voi lớn nhất toàn Đông Nam Á. Hàng trăm bộ xương cá voi đã được chôn cất tại đây qua hàng trăm năm. Bộ xương cá voi lớn nhất Việt Nam, dài 22 mét và nặng 64 tấn, hiện đang được bảo tồn tại đình Vạn Thủy Tú.

Lễ hội hàng năm được tổ chức nhằm bày tỏ lòng thành kính đối với các vị thần cá ông, cầu mong các ngài bảo vệ ngư dân an toàn và mang lại những mẻ cá bội thu. Các nghi lễ tế thần được thực hiện, các điệu múa, bài hát dân gian và trò chơi được tổ chức, cùng với lễ hội đua thuyền được phát động.