Người ta thường nói: Món ăn bạn ăn thể hiện con người bạn. Bạn có thể là người dễ tính trong ăn uống, người kén ăn hay người thích phiêu lưu mạo hiểm, nhưng sự đồng điệu với ẩm thực là luôn có sẵn. Món ăn có thể giống nhau về hình thức, tên gọi và nguyên liệu nhưng hương vị sẽ khác nhau, và ẩm thực Yên Bái cũng vậy. Là một trong những tỉnh miền núi phía Bắc, phong cảnh thiên nhiên đa dạng và tươi đẹp của Mù Cang Chải, đèo Khau Phạ, Tà Xùa, động Xuân Long, hồ Thác Bà, động Thủy Tiên,... đã chiếm trọn trái tim của biết bao du khách. Hãy đi du lịch để trải nghiệm, chiêm ngưỡng vẻ đẹp của các điểm đến và thưởng thức những gì tinh túy nhất của ẩm thực. Bạn có thể thấy một số món ăn của Yên Bái tương đồng với các vùng núi khác ở Việt Nam, tuy nhiên, chắc chắn những đặc sản tưởng chừng tương tự này của Yên Bái vẫn đủ sức khiến bạn ngỡ ngàng, bởi chúng không chỉ mang bản sắc văn hóa của người dân mà còn là nỗ lực của họ, đặc biệt là đồng bào các dân tộc thiểu số, nhằm giới thiệu hình ảnh một Yên Bái quyến rũ và hùng vĩ.

Thịt trâu gác bếp

Tên tiếng Việt: Thịt trâu gác bếp. Thịt trâu sau khi chế biến sẽ được xếp trên gác bếp để hun khói. Đây được xếp là đặc sản số 1 trong danh sách đặc sản của Yên Bái. Đây cũng là món ăn truyền thống của người Thái Đen ở Nghĩa Lộ, Yên Bái. Để làm ra những miếng thịt trâu gác bếp ngon nhất, người ta thường chọn phần thịt nạc từ trâu.

Thịt trâu thường có mùi đặc trưng riêng nên quá trình tẩm ướp gia vị rất quan trọng để khử đi mùi này.  Người dân địa phương thường thái thịt trâu thành những miếng bản dài và ướp với ớt, gừng và Mắc khén, một loại tiêu rừng của người dân Tây Bắc, trước khi treo lên gác bếp.

Trong những ngày đông, không gì tuyệt vời hơn khi được ngồi bên bếp lửa và thưởng thức những thớ thịt trâu gác bếp xé nhỏ, vị dai, bùi của thịt mà bạn khó có thể tìm thấy ở nơi nào khác ngoài Yên Bái.

Xôi ngũ sắc

Món ăn này được làm từ loại gạo nếp đặc sản của Yên Bái, gọi là nếp Tú Lệ. Gạo nếp Tú Lệ nổi tiếng với hương thơm nồng nàn khó quên và độ dẻo thơm. Những hạt xôi trắng dẻo, thơm phức xuất hiện trong mỗi bữa ăn hàng ngày của gia đình Yên Bái. Cắn một miếng, hương thơm của lúa mới gặt thoang thoảng nơi mũi, đi kèm với kết cấu mềm dẻo và vị ngọt dịu nơi đầu lưỡi, đó chính là hương vị tinh túy của đất trời ban tặng.

Lạp xưởng Yên Bái

Cùng với những thửa ruộng bậc thang, việc chăn nuôi gia súc là điều thường thấy ở tỉnh miền núi này của Việt Nam. Lợn, gà và trâu được thả rông trên các cánh đồng và bản làng. Thịt của chúng rất săn chắc và tươi ngon. Để làm ra món lạp xưởng Yên Bái cần nhiều công đoạn, từ tẩm ướp gia vị đến hun khói trên gác bếp, và lửa luôn cần được canh chừng cẩn thận.

Người dân vùng cao thường dùng củi từ các loại cây có tinh dầu như quế để đốt bếp, lạp xưởng nhờ đó sẽ hấp thụ hương thơm và trở nên đậm đà hơn. Lạp xưởng Yên Bái thành phẩm phải có lớp vỏ ngoài giòn, bên trong mềm thơm mùi khói bếp, hơi béo và cay nồng vị tiêu.

Bánh chưng đen Mường Lò

Bạn không đọc nhầm đâu, đó là bánh chưng đen chứ không phải màu xanh thông thường. Màu đen của bánh được tạo nên từ nước tro của cây núc nác (một loại cây rừng thân gỗ dài, dẹt mọc ở Yên Bái). Các nguyên liệu khác bao gồm gạo nếp, đỗ xanh và thịt lợn. Bánh chưng đen Mường Lò thường có hình tròn dài với vị dẻo của nếp Tú Lệ, vị béo ngậy của thịt lợn cùng vị đỗ xanh và các gia vị thơm ngon khác.

Măng cuốn thịt

Măng thuộc họ tre, thân nhỏ không gai, mọc ở trong rừng hoặc trên núi. Hàng năm, cứ vào tháng Chạp, khi những cơn mưa xuân lan tỏa, từ dưới lớp lá mục, măng bắt đầu nhú lên, để lộ hai chiếc tai nhỏ màu xanh sẫm. Do thổ nhưỡng thích hợp, măng ở Yên Bái có màu trắng, vàng dịu và ăn ngon hơn các vùng khác. Bạn có thể tìm thấy đặc sản này của Yên Bái ở mọi góc chợ vùng cao để chế biến thành nhiều món ngon cho các tín đồ ẩm thực.

Món ăn phổ biến từ măng là măng cuốn thịt. Món ăn này tuy giản dị nhưng vô cùng đậm đà hương vị. Tất cả những gì bạn cần là rau răm, một quả trứng, thịt ba chỉ và các gia vị như muối, mì chính (bột ngọt) và tất nhiên là cả măng... Măng cần được luộc kỹ từ ba đến năm tiếng. Những lá măng non sẽ được dùng để cuốn thịt. Phần nhân thịt thường dùng thịt ba chỉ vì có cả mỡ lẫn nạc. Rau răm băm nhỏ, trộn đều với thịt băm và trứng, thêm chút muối. Nồi hấp sẽ được lót một lớp da lợn để tăng thêm hương vị cho măng. Chiếc măng cuốn thịt thơm ngon, tinh tế, mọng nước và giòn sần sật, thật bõ công sức thực hiện.

Rêu suối Mường Lò

Món rêu này được coi là mỹ vị của người dân Mường Lò vì mùa rêu ngắn và rêu ăn được rất hiếm. Rêu suối được trộn với nhiều loại hạt tiêu rừng (mắc khén), ớt, tỏi, gừng, sả, lá chanh, sau đó thêm một ít thịt mỡ. Dùng lá dong để gói rêu cùng các gia vị rồi nướng trên than hồng. Người Mường Lò thường ăn kèm như món nộm hoặc món ăn phụ với thịt.

Xôi trứng kiến Mù Cang Chải

Bạn có thể tìm thấy xôi ở bất kỳ nơi nào trên đất nước Việt Nam, tuy nhiên mỗi nơi lại có một cách nấu riêng. Nếu như người Kon Tum có món xôi độc đáo, người Tây Bắc có xôi ngũ sắc ấn tượng, thì người Tày, Dao, Thái ở tỉnh Yên Bái lại có sự kết hợp khá lạ lẫm giữa xôi và trứng kiến tạo nên hương vị vô cùng lạ miệng và thơm ngon. Những hạt trứng kiến căng mọng, mềm và béo ngậy như sữa, mang hương thơm đặc trưng. Xôi trứng kiến là sự kết hợp tuyệt vời giữa hương thơm nồng nàn, quyến rũ của xôi nếp nương với vị ngọt bùi, béo ngậy của trứng kiến. Tuy nhiên, một số người có thể thấy món ăn này hơi khó thử.

Cách thưởng thức xôi trứng kiến đúng điệu là dùng tay bốc những nắm xôi nóng hổi, nhai kỹ để cảm nhận tiếng lách tách nho nhỏ của những hạt trứng kiến vỡ ra.

Mật ong nhãn Văn Chấn

Tại Văn Chấn, Yên Bái có một loại mật ong nổi tiếng gọi là mật ong nhãn hay mật ong rừng hoa nhãn. Cuối tháng Tư, hoa nhãn nở rộ phủ kín cả một vùng. Mật ong hoa nhãn màu vàng óng, trong suốt và thơm thoang thoảng hương hoa nhãn là một món quà thực sự từ thiên nhiên Yên Bái để du khách mang về làm quà.

Chè shan tuyết Suối Giàng

Nhắc đến Suối Giàng, hình ảnh những đồi chè cổ thụ bạt ngàn sẽ lập tức hiện lên trong tâm trí những người yêu du lịch. Suối Giàng sở hữu những cây chè cổ thụ khổng lồ từ 100 đến hơn 400 năm tuổi tạo nên một đặc sản nổi tiếng của Yên Bái - chè shan tuyết Suối Giàng. Giống chè này sinh trưởng ở độ cao từ 1000m trở lên nên được ví như sự kết tinh của núi rừng Tây Bắc. Búp và lá chè to, màu xanh đậm, bề mặt lá phủ một lớp lông tơ mỏng. Một chén chè shan tuyết Suối Giàng mang hương thơm đặc trưng với vị đậm đà và màu nước xanh vàng trong vắt.

Những đặc sản khác của Yên Bái mà du khách có thể thử qua: mắm tôm Mường Lò; bọ xít và bướm chiên giòn; rượu táo mèo - được làm từ quả táo mèo hoang dã cùng tên (Docynia indica) được thu hoạch rồi ngâm ủ lên men trong nước trước khi đem ngâm với rượu gạo trong vài tháng.