ตรุษเวียดนาม: ประเพณี การรวมญาติ และรสชาติ

ตรุษเต็ดเหงียนด๋าน (เทศกาลแห่งเช้าวันแรกของวันแรก) อาจเป็นชื่ออย่างเป็นทางการของเทศกาลปีใหม่ทางจันทรคติของเวียดนาม แต่เมื่อคุณอยู่ในเวียดนาม สิ่งที่คุณต้องรู้ทั้งหมดก็คือ: เต็ด (Tet) 

เทศกาลเต็ด ซึ่งมักจะตรงกับช่วงปลายเดือนมกราคมหรือต้นเดือนกุมภาพันธ์ เป็นวันหยุดที่สำคัญที่สุดในปฏิทินของเวียดนาม เนื่องจากเป็นวันสำหรับการพร้อมหน้าพร้อมตาของครอบครัว ความหวัง และโชคลาภ

ความชื่นชอบในการเฉลิมฉลองของชาวเวียดนามจะแสดงออกอย่างเต็มที่ในช่วงเทศกาลเต็ด และการนับถอยหลังสู่เที่ยงคืนมักจะเริ่มขึ้นล่วงหน้าถึงหนึ่งสัปดาห์

 

เทศกาลเต็ดเต็มไปด้วยความตระการตา การกตัญญูกตเวที และความเชื่อทางโชคลางไม่น้อย เพื่อเป็นการเตรียมพร้อมสำหรับปีใหม่ ครอบครัวต่างๆ จะทำความสะอาดบ้านตั้งแต่บนลงล่าง เปรียบเสมือนพิธีกรรมการทำความสะอาดครั้งใหญ่ต้อนรับฤดูใบไม้ผลิ เพียงแต่ทำด้วยความขยันขันแข็งและเป็นระเบียบเรียบร้อยในแบบที่ไม่ค่อยพบเห็นในซีกโลกตะวันตก ไม่เพียงแต่บ้านเรือนจะถูกจัดเก็บอย่างเป็นระเบียบเท่านั้น ผู้คนยังตัดแต่งทรงผม สวมเสื้อผ้าใหม่ และสะสางหนี้สินที่ค้างคา เรียกว่าเป็นการล้างกระดานเริ่มต้นใหม่นั่นเอง 

พืชพันธุ์ ต้นไม้ และดอกไม้ประดับมีอยู่เต็มไปหมด ดอกท้อ ดอกแอปริคอต และดอกบ๊วย รวมไปถึงต้นส้มคัมควอทที่ออกผลสีส้มสะพรั่ง บ้านเรือนและหน้าร้านสว่างไสวไปด้วยดอกเบญจมาศ ดอกดาวเรือง และดอกแดฟโฟดิลสีขาว

 

ในอดีต ชาวเวียดนามจะปักเสาเกย์เนิว (cay neu) ซึ่งเป็นเสาไม้ไผ่ยาวที่ปลิดใบออกจนหมดและมักจะพันด้วยผ้าสีแดง (สีแดงเป็นสัญลักษณ์แห่งโชคดี) ไว้ที่บ้านในช่วงเทศกาลเต็ด เสาเกย์เนิวจะถูกตกแต่งด้วยธงและเครื่องประดับต่างๆ เพื่อขับไล่สิ่งชั่วร้ายและปัดเป่าโชคร้ายที่หลงเหลือจากปีที่แล้ว เสาเกย์เนิวมีความสำคัญมากจนการถอนเสานี้ออกถือเป็นการสิ้นสุดการเฉลิมฉลองปีใหม่ที่ยาวนานนี้ พิธีกรรมนี้ยังคงได้รับอนุรักษ์และนำมาจัดแสดงใหม่ในเทศกาลประเพณีในเวียดนามปัจจุบัน

หากคุณเดินทางมาเยือนเวียดนามในช่วงเทศกาลเต็ด คุณจะได้สัมผัสกับความคึกคักและบรรยากาศอันแจ่มใสตามท้องถนน เทศกาลนี้เปรียบเสมือนขบวนพาเหรดที่ดำเนินไปอย่างเต็มรูปแบบ ไม่ว่าคุณจะอยู่ในเมืองใหญ่หรือชนบท เทศกาลเต็ดสร้างความมีชีวิตชีวาและแรงบันดาลใจให้กับชาวเวียดนาม อีกทั้งบรรยากาศแห่งการเฉลิมฉลองและความตระการตาจะปรากฏให้เห็นเป็นเวลาหลายวันล่วงหน้าก่อนจะถึงวันปีใหม่จริง 

สำหรับชาวเวียดนามส่วนใหญ่ เทศกาลเต็ดเป็นโอกาสสำหรับการรวมตัวของครอบครัว (สถานประกอบการหลายแห่งปิดทำการตลอดสัปดาห์เนื่องจากผู้คนเดินทางกลับบ้านเกิด) ทุกบ้านจะมีโต๊ะหมู่บูชาเพื่อระลึกถึงบรรพบุรุษ และครอบครัวต่างๆ จะพากันไปที่สุสานของผู้ล่วงลับ พร้อมนำดอกไม้ ธูป และของไหว้ไปด้วย

วันแรกของเทศกาลเต็ดจัดไว้สำหรับครอบครัวใกล้ชิดเท่านั้น เป็นวันที่ผู้สูงอายุได้รับความเคารพสูงสุด และเด็กๆ จะได้รับซองอั่งเปาบรรจุ "เงินขวัญถุง" วันแรกยังรวมถึงพิธีกรรมที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง เชื่อกันว่า คนแรกที่ก้าวเท้าเข้ามาในบ้านในวันปีใหม่ จะเป็นตัวแทนแสดงว่าตลอดทั้งปีที่เหลือจะเป็นอย่างไร เพื่อหลีกเลี่ยงเหตุการณ์ที่ไม่คาดคิด สมาชิกในครอบครัวที่มีเกียรติหรือประสบความสำเร็จมักได้รับเชิญให้เป็นแขกคนแรก พูดง่ายๆ ก็คือ ผู้คนไม่ได้แค่ "แวะมาเยี่ยม" ลอยๆ ในวันแรกของเทศกาลเต็ด — เพราะมีสิ่งสำคัญเดิมพันอยู่มากมาย! และเมื่อพูดถึงเรื่องโชคลาง แม้ว่าการทำความสะอาดบ้านอย่างละเอียดก่อนเทศกาลเต็ดจะเป็นเรื่องที่จำเป็นต้องทำ แต่คุณจะไม่เห็นไม้กวาดถูกนำมาใช้งานเลยในระหว่างวันหยุดจริง — เพราะต้องหลีกเลี่ยงความเสี่ยงที่จะกวาดเอาโชคลาภออกไป

 

ในวันที่สอง ผู้คนมักจะเดินทางไปเยี่ยมเพื่อนฝูงและญาติมิตร — เกิดเป็นสายธารแห่งการเฉลิมฉลองที่เดินทางไปบ้านต่อบ้าน บล็อกต่อบล็อก และทั่วทั้งย่านและชุมชน

วันที่สามเป็นวันสำหรับครูอาจารย์ (ซึ่งเป็นบุคคลที่ได้รับความเคารพอย่างสูง) จึงเป็นเรื่องปกติที่จะเห็นเพื่อนร่วมชั้นรวมตัวกันไปเยี่ยมครู พร้อมนำผลไม้และดอกไม้ไปมอบให้เป็นของขวัญ

ท้องถนนเต็มไปด้วยชีวิตชีวา ไม่เพียงแต่จากประชาชนที่มาร่วมเฉลิมฉลองเท่านั้น แต่ยังรวมถึงมวลไม้ดอกสีสันสดใส โคมไฟประดิดประดอย การเชิดมังกรและสิงโต เสียงฆ้อง กลอง และระฆัง การจัดขบวนพาเหรดและการแสดงดอกไม้ไฟในยามค่ำคืนก็สามารถพบเห็นได้ทั่วไป 

หากคุณบังเอิญอยู่ในเมืองใหญ่แห่งใดแห่งหนึ่งในช่วงเทศกาลเต็ด (ฮานอย, โฮจิมินห์ซิตี้, ดานัง เป็นต้น) จะมีกิจกรรมจัดขึ้นมากมายตลอดช่วงวันหยุดยาวเทศกาลเต็ด อาหารเป็นส่วนสำคัญของพิธีรีตองและการเฉลิมฉลองเทศกาลเต็ด อาหารบางจานมีเฉพาะช่วงวันหยุดนี้เท่านั้น ที่โด่งดังที่สุดคงหนีไม่พ้น บั๋นจึง (Banh chung - ขนมข้าวต้มมัดทรงสี่เหลี่ยม) และ บั๋นเต็ด (Banh tet - ขนมทรงกระบอก) ทำจากข้าวเหนียว ถั่วเขียว และเนื้อหมู (พร้อมส่วนผสมอื่นที่เพิ่มเข้ามาตามสูตรของแต่ละครอบครัว) ตัวขนมจะถูกห่อด้วยใบตองและนำไปต้มเป็นเวลาหลายชั่วโมง 

 

ถิตคอฮตวึต (Thit kho hot vit - หมูสามชั้นเคี่ยวไข่เป็ด) – เมนูยอดนิยมทางภาคใต้ เคี่ยวอย่างช้าๆ ในน้ำมะพร้าวและน้ำปลา เสิร์ฟเป็นสตูว์แนวคอมฟอร์ตฟู้ดกินสบายท้อง  

 

กู๋เกี่ยว (Cu kieu - หัวหอมดอง) ดองในซอสเปรี้ยวหวาน โดยนำหัวหอมดองเสิร์ฟคู่กับ ต้มคอ (Tom kho - กุ้งแห้ง) กู๋เกี่ยวถือเป็นเครื่องเคียงยอดนิยมในงานเลี้ยงช่วงเทศกาลเต็ด

Xoi gac (ข้าวเหนียวสีแดง) คืออาหารที่เต็มไปด้วยบรรยากาศแห่งเทศกาล! ข้าวสีแดง (สีแดงเป็นสัญลักษณ์ของความโชคดี) มีหลากหลายรูปแบบ ซึ่งมีทั้งใส่ถั่วลิสง ถั่วเขียว หรือผลไม้รวม

เนื่องจากเทศกาลตรุษเวียดนาม (Tet) พาผู้คนมารวมตัวกัน โดยมักเป็นการแวะเวียนมาเยี่ยมเยียนกันช่วงสั้นๆ ของว่างจึงมีพร้อมอยู่เสมอ หนึ่งในของว่างยอดนิยมที่สุดคือ Mứt (ผลไม้แช่อิ่ม) คุณจะได้พบกับขิง มะพร้าว ฟักทองบัตเตอร์นัทตากแห้ง มะขาม แครอท ฟักทอง มะเฟือง สับปะรด และอื่นๆ อีกมากมาย  

ของว่างแสนอร่อยอีกอย่างหนึ่งที่พบได้ในเกือบทุกบ้านคือ Hat dua (เม็ดแตงโม) เช่นเดียวกับ Xoi gac เม็ดแตงโมนี้มีสีแดง จึงถือเป็นสัญลักษณ์แห่งความโชคดี

 

Keo me xung คือขนมกรอบ/ขนมหวานทำจากงาหรือถั่วลิสง (ถั่วบดและน้ำตาล) ห่อด้วยแผ่นแป้งข้าวเจ้าอบ ของอร่อยขนาดพอดีคำเหล่านี้ได้รับความนิยมอย่างมากเมื่อรับประทานคู่กับชาเขียว 

การสัมผัสประสบการณ์เทศกาลตรุษเวียดนามคือการได้เห็นชาวเวียดนามในมุมที่อัธยาศัยดีและเป็นมิตรที่สุด ตรุษเวียดนามคือการเฉลิมฉลองแห่งความสุขอย่างต่อเนื่อง คุณไม่อาจห้ามใจไม่ให้หลงใหลไปกับความปรีดาเอมอิ่มนี้ได้: Chuc mung nam moi (สวัสดีปีใหม่)…